İki taraf arasındaki ilişkiler Kıbrıs, Ege kıta sahanlığı ve Batı Trakya meselesi gibi çözüme kavuşturulmayı bekleyen konular sebebiyle hassas bir zemin üzerinde devam etmektedir. Diğer taraftan Yunanistan’ın Türkiye’ye yönelik “Megali İdea” olarak bilinen tarihî emelleri, münasebetleri dostluk çizgisinden uzaklaştırarak zaten var olan hassasiyeti daha da artırmaktadır. Yunanistan’ın “Megali İdea” faaliyetleri içerisinde Doğu Karadeniz bölgesine yönelik çeşitli iddia ve talepleri söz konusudur. Yunanistan’daki belirli çevreler tarafından dile getirilen bu iddialara göre bölgede bugün bile varlığını devam ettiren bir Rum ahali bulunmaktadır.

Bunların bir kısmının gizliden dinlerini devam ettirdiği, ancak önemli bir kısmının asimile olarak İslamiyet’i benimsediği, bununla birlikte her iki grubun da Grek etnisitesinin özelliklerini muhafaza ettiği savunulmaktadır.  Bununla birlikte Yunanistan’dan yoğun bir şekilde propagandası yapılan bu iddialarla ilgili olarak bugüne kadar herhangi bir somut sonuca ulaşılamamıştır. Yıllardır sürdürülen saha çalışmaları sonucunda Karadeniz bölgesinde yaşadığı iddia edilen Grek kökenli bir topluluğa bugüne kadar rastlanılamamıştır.

Yunanistan’daki Pontusçu çevreler bu faaliyetlerinden bir netice alamasa da iddialarını uluslar arası camiaya kabul ettirmek suretiyle Türkiye Cumhuriyeti aleyhine bir baskı unsuru haline getirmeye çalışmaktadırlar. Meseleyi tarihî ya da kültürel bir konu olmaktan çıkaran bu gruplar Yunanistan’ın yanı sıra ABD ve AB ülkeleri başta olmak üzere dünyanın pek çok yerinde kurulan Pontus dernekleri  ve internet siteleri  vasıtasıyla uluslar arası kamuoyunda Türkiye ve Türklük aleyhine açıktan faaliyet yürütmektedirler. Yunanistan’daki belirli çevreler tarafından Karadeniz bölgesine yönelik olarak yürütülen bu faaliyetler henüz resmî bir nitelik kazanmamıştır. Ancak Yunanistan’ın devlet tezi haline getirdiği “Pontus Soykırımı” iddiaları bu ülkede ve dünyada yeniden Türkiye aleyhtarı bir gündem oluşturmaktadır.

Yunanistan’ın “Pontus Soykırımı” iddialarının temelinde XIX. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti’ne karşı başlatılan ayrılıkçı faaliyetler ve neticesinde meydana gelen olaylar yatmaktadır. XIX. yüzyılın başlarından itibaren, Rum Ortodoks kilisesi ve üst düzey Rum tebaanın gayretleriyle Anadolu’daki Ortodoks Hıristiyanlar Yunan toplumunun bir parçası olduklarına inanmaya başlamış, bunun neticesinde gelişen Yunanlılık şuuru, Karadeniz bölgesini de Megali İdea’nın hedeflerinden birisi haline getirmişti. Nihayet 1870’den sonra Yunanistan’dan gönderilen önemli miktardaki Grek nüfusuyla güçlenen ve bilinen adıyla Pontusçuluk olarak ifade edilen hareket, Samsun merkez olacak şekilde bölgede bir Rum Devleti kurma amacı taşımaktaydı.  Balkan Savaşları sırasında Müslüman köylere saldırılması ile alevlenmeye başlayan bu ayrılıkçı çalışmalar, I. Dünya Savaşı ve Milli Mücadele döneminde de devam etmiştir.  Başlangıçta Müslüman ahalinin kendi çabasıyla üstesinden gelmeye çalıştığı bu isyan, Müdafaa-i Hukuk teşkilatlarının ortaya çıkmasıyla duraklamış, düzenli orduların kurulup bölgeye birlikler sevk edilmesiyle de 6 Şubat 1923’te bastırılmıştır.  Yunanistan’da bugün dile getirilen soykırım iddialarında gerek ahali arasındaki karşılıklı çatışmalar gerekse düzenli orduların isyanı bastırması sırasında bölgedeki 350.000 Rum’un sistemli bir şekilde yok edildiği  ileri sürülmektedir.

İlk defa Paris Konferansı sırasında uluslar arası kamuoyunun gündemine taşınan Pontus meselesi, isyan bastırıldıktan sonra da yine Yunanlılar tarafından Lozan Barış Konferansına taşınmıştır. İki ülke arasında önemli bir anlaşmazlık konusu olan bu meseleyi çözüme kavuşturabilmek için konferansın 1 Aralık 1922 tarihli oturumunda gündeme getirilen nüfus mübadelesi, 30 Ocak 1923 tarihinde  imzalanan sözleşme ile resmiyet kazanmış,   1 Mayıs 1923’ten başlayarak, Doğu Karadeniz bölgesindeki Rum-Ortodoks ahali Yunanistan’a göç ettirilmiştir.  

Yunanistan’ın bugün yeniden gündeme getirdiği “Pontus Soykırımı” iddiaları iki temel sebebe dayandırılabilir: İlk olarak nüfusunun yaklaşık üçte ikisi göçmenlerden oluşan bir ülke olarak karşılaştığı kimlik problemlerini örtebilmek için Türk düşmanlığına dayalı bir politika takip ettiği ve halkını bu yolla bir arada tutabilme amacı güttüğü söylenebilir. Bahse konu iddiaların mübadele ile Karadeniz bölgesinden Yunanistan’a göç eden Rumların bu ülke topraklarına ayak bastığı andan itibaren başlayıp günümüze kadar sürmesi bu amaca hizmet etmektedir. İkinci olarak Yunanistan’ın Türklerle tarihî anlaşmazlık konularında soykırım iddialarını bir baskı unsuru olarak kullanmak suretiyle uluslar arası kamuoyunda Türkiye’yi haksız duruma düşürme politikasının etkili olduğu anlaşılmaktadır.

Yunanistan’ın “Pontus Soykırımı” iddialarını devlet tezi haline getirmesi, iki taraf arasındaki ilişkilerin geleceğini belirleyecek en önemli konuların başında yer alacaktır. Zira 24 Şubat 1994’te Yunan Parlamentosunda alınan bir kararla Pontus’ta Greklere soykırım yapıldığına dair bir kanun tasarısını kabul edilmesinden   sonra Yunanistan, Pontus Soykırımının ülke ve dünya gündemine taşınması için faaliyetlere hız vermiş, her yıl 19 Mayısta “Pontus Soykırımını” anma törenleri düzenlenerek mesele sürekli gündemde tutulmuştur. Bu günlerde mesaj yayınlayan parlamento başkanı gibi resmî sıfat taşıyan kişiler açıktan Türkiye’yi suçlayıcı konuşmalar yapmaktadırlar.  Ancak bundan daha önemlisi dünyanın pek çok ülkesinde “Pontus Soykırımının” tanınması için lobi faaliyetleri yürütülmektedir. Bu çalışmaların bir neticesi olarak Amerika Birleşik Devletleri’nin New Jersey ve Güney Caroline eyaleti senatoları 2002 yılında Türklerin Doğu Karadeniz’de Rumlara soykırım yaptığına dair birer tasarıyı kabul etmişlerdir.   

Yunanistan’ın dünya gündemine taşımaya çalıştığı “Pontus Soykırımı” iddiaları Türkiye’de yapılan pek çok çalışmayla ayrıntılı olarak incelenmiş ve bunların tarihî temellerden yoksun olduğu açık bir biçimde ortaya konmuştur.  Buna rağmen Yunanistan, uluslar arası kamuoyunda başarıyla yürüttüğü lobi ve propaganda faaliyetleriyle tarihî gerçekleri alt edebilecek bir psikolojik üstünlüğe ulaşmaya çalışmaktadır.  Bu üstünlüğünü bugüne kadar kısmen kullanan Yunanistan, güçlü lobisi sayesinde Türkleri ve Türkiye’yi uluslar arası camiada yeni bir soykırım suçlamasıyla mahkum edecek şekilde çalışmalarını aralıksız sürdürmektedir.

Bu bilgilerden anlaşılacağı üzere Yunanistan, millî birliğini sağlayabilmek ve iki ülke arasındaki ihtilaflı meselelerde uluslar arası kamuoyunda Türkiye’ye üstünlük kurabilmek için  “Pontus Soykırımı” iddialarını gündeme getirmektedir. Bu iddiaların tarihî gerçeklerle bağdaşmadığı bilim adamlarının çalışmalarıyla açıkça ortaya konmuştur. Buna rağmen Yunanistan, güçlü lobi faaliyetleri neticesinde uluslar arası kamuoyunda “soykırım” iddialarına taraftar bulmaya başlamıştır. Hal böyleyken Türkiye’nin bu iddialara karşı ciddi bir hazırlığı olmadığı ortaya çıkmıştır. Gelecekte, tıpkı Ermeni meselesinde olduğu gibi istenilmeyen durumlarla karşılaşılmaması için, mesele ilmî zeminde tartışılırken Pontus meselesi ya da Karadeniz bölgesinin Milli Mücadele dönemindeki tarihiyle ilgili yapılan çalışmalar bir an önce batı dillerine çevirerek dünya kamuoyunun dikkatine sunulmalıdır. Ayrıca güçlü Yunan lobisinin dünyada oluşturduğu Türklük aleyhtarı havaya karşı diplomatik ve psikolojik tedbirler alınmalıdır.

Kaynakça:

1-Bkz., Anthony Bryer, “The Crypto-Christians of the Pontos and Consul William Gifford Palgrave of Trebizond”, Deltio Kentrou Mikrasiation Spoudon, 4, (1983), s. 13-67; Michael E. Meeker, A Nation of Empire, London 2002, s. 153 vd., 163 vd., 236 vd., 270 vd.; aynı yazar,  "The Black Sea Turks : Some Aspect of Their Ethnic and Cultural Background", International Journal of Middle East Studies, II, (1971), s. 332 vd.; Peter Alford Andrews, Türkiye’deki Etnik Gruplar (nşr., M. Küpüşoğlu), İstanbul 1992, s. 200 vd.
2-Yaklaşık elli yıla yakın bir zamandır Doğu Karadeniz’de saha araştırması yapan ve var olduğuna inandıkları Rum kökenli insanları arayan Y. Andreadis, bugüne kadarki çalışmalarında somut bir sonuca ulaşamamıştır. Buna rağmen yazar bölgeyle ilgili çeşitli romanlarında dramatik hikayelerle konudaki ısrarını sürdürmektedir. [Bkz., Yorgo Andreadis, Neden Kardeşim Hüsnü (nşr., G. Tuygan), İstanbul 1992; Temel Garip Todoron (nşr., S. Sandalcı), İstanbul 1998; Gizli Din Taşıyanlar (nşr., A. Tuygan), İstanbul 1999; Tolika (nşr., T. İzbek), İstanbul 1999.] Diğer taraftan, Pontos Kültürü kitabının yazarı Ömer Asan, 25 Nisan 2000 tarihinde International Herald Tribune gazetesine verdiği demeçte, kendi evi de dahil olmak üzere Trabzon civarındaki altmış köyün de içinde bulunduğu yaklaşık üç yüz bin insanın Romaiika adını verdikleri Pontus Rumcası konuştuklarını ifade etmiştir. [Bkz., www.sumela.org. ] Ancak bu görüşlere hiçbir tarihî ya da filolojik delil bulunamadığı için bahsi geçen beyanat ve çalışmalar birer iddia olarak tarihteki yerini almıştır.
3-Sayısı yüz yetmişin üzerindeki bu derneklerin dünyadaki dağılımı için bkz., www.Turan.tc/pontusdosyasi/ Pontus dernekleri haricinde Yunanistan’da kurulan “Kaybedilen Yunan Topraklarını Geri Almak İsteyenlerin ve İntikamcıların Cephesi” [Bkz., www.geocities.com./CapitolHill/Senate/3102/gtirfgoals.html.] “Grek Öğrenciler Birliği” [Grek Öğrenciler Birliği internet sitesi: www.hellas.tu_darmstadt.de/] gibi dernekler vasıtasıyla dünyanın çeşitli bölgelerine dağılmış Grekler Türkiye’ye karşı ortak hareket etmeye  çağrılmaktadır.
4-Pontusçuların hazırladıkları ve sayısı ellinin üzerinde olan [Pontusçu sitelerin listesi için bkz., www.angelfire.com/folk/pontian_net/links.html] internet sitelerinde, Türkiye’ye yönelik iddialarına yer verilerek kamuoyu oluşturulmaya çalışılmakta, ayrıca dünyanın çeşitli yerlerinde kurulan Pontusçu derneklerin faaliyetlerine yer verilerek Türkiye’ye karşı birlikte hareket edilmesi çağrıları yapılmaktadır.
5-Geniş bilgi için bkz., Stefanos Yerasimos, “Pontus Meselesi (1912-1923)”, Toplum ve Bilim, 43-44 (Güz 1988-Kış 1989), s. 33-76;
6-Bu faaliyetler hakkında ayrıntılı bilgi için bkz., Pontus Meselesi (nşr., Y. Kurt), Ankara 1995, s. 31-409
7-Geniş bilgi için bkz., Mesut Çapa, Pontus Meselesi, Trabzon 2001, s. 114-122.
8-Yusuf Sarınay-Tahir Sünbül, Emperyalizm ve Büyük Hayal, Ankara 1999, s. 131; ayrıca  www.geocities.com/Athens/Oracle/7823/pontos.html; vb.
9-Bkz., Seha L. Meray, Lozan Barış Konferansı Tutanaklar, Belgeler, 8, İstanbul 2001, s. 82-87; Mehmet Gönlübol-Cem Sar, Atatürk ve Türkiye’nin Dış Politikası (1919-1938), Ankara 1997, s. 59 vd., Selahattin Sâlışık, Tarih Boyunca Türk-Yunan İlişkileri ve Etnik-i Eterya, İstanbul 1968, s. 333 vd.
10-Kemal Arı, Büyük Mübadele, İstanbul 1995, s. 1.
11-Bu konuda ayrıntılı bir değerlendirme için bkz., Mehmet Bilgin, “Postmodern Pontosculuk”, Müdafaa-i Hukuk, 50 (Ekim 2002), s. 50-59.
12-Bkz., Kenan Erzurumlu, “Patrikhane ve Pontusçuluk”, Misyonerlik ve Pontusçuluk, Samsun 2002, s. 98.
13-16 Mayıs 1997’de, Yunan Parlamento Başkanı Apostolos Kaklamanis’in Pontus Soykırımı anma törenlerine gönderdiği mesaj metni için bkz.,www.Angelfire.com/space/discover_turkey/Pontus. htm
14-New Jersey senatosunda kabul edilen bildirinin metni için bkz.,www.notevenmyname.com/ work8.htm; Güney Caroline senatosunda kabul edilen bildirinin metni için bkz., www.angelfire.com/folk/pontian_net/News/news.htm
15-Bkz., Cevat Ülman, Kurtuluş Savaşında Karadeniz, İstanbul 1943; Hasan Umur, Samsun’da Mudafayı Hukuk, İstanbul 1944; Hüseyin Albayrak, Kurtuluş Savaşı’nda Trabzon, Trabzon 1981; Ercüment Kuran, “Milli Mücadele Esnasında Pontus Rum Devleti Kurma Teşebbüsleri”, Birinci Tarih Boyunca Karadeniz Kongresi (Samsun 13-17 Ekim 1986) Bildirileri, Samsun 1988,  s. 77-81;  Selahattin Özel, Millî Mücadelede Trabzon, Ankara 1991; M. Çapa, “Karadeniz’de Pontusçuluğun Sonu: Rumların Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sadakatleri, Hıristiyan Türkler ve Türk Ortodoksluğu”, 19 Mayıs ve Milli Mücadele’de Samsun Sempozyumu (Samsun 20-22 Mayıs 1999) Bildiriler, Samsun 2000, s. 53-66; Nuri Yazıcı, Milli Mücadele’de Canik Sancağı’nda Pontosçu Faaliyetler, Konya 2003, s. 28-152; aynı yazar, “Canik’te Pontusçu Faaliyetlerinin Ortaya Çıkışı”, Birinci Tarih Boyunca Karadeniz Kongresi Bildirileri, s. 435-453; Yusuf Sarınay vd., Pontus Meselesi ve Yunanistan’ın Politikası, Ankara 1999; Rahmi Doğanay, Millî Mücadele’de Karadeniz (1919-1922), Ankara 2001; A. Mehmet Kocaoğlu, “Misyonerlik Faaliyetlerinden Pontus Rum Devleti’ne Uzanan Süreç”, Giresun Tarihi Sempozyumu (Giresun 24-25 Mayıs 1996) Bildiriler, İstanbul 1997, s. 231-248; Abdullah İlgazi, “Milli Mücadele Yıllarında Giresun ve Çevresinde Pontus Rum Faaliyetleri ve Alınan Tedbirler”, Giresun Tarihi Sempozyumu Bildiriler, s. 249-257; Nedim İpek, Mübadele ve Samsun, Ankara 2000; vb.
16-Avustralya’da açılan Katliam-Soykırım Araştırmaları Enstitüsü’ne bağlı olarak, Pontos ve Anadolu Katliam Araştırmaları Merkezi adıyla bir çalışma grubu oluşturulmuştur. [Bu kuruluşun web sayfası: www.aihgs.com/pontus.htm.] Bu merkezin katkıları ile, Sidney’deki Macquire Üniversitesi, 17-19 Eylül 1999’da, “Anadolu Hıristiyanlığından Portreler” konulu bir konferans düzenlemiş, içerisinde Pontus’ta Greklerin soykırıma uğradığına dair yazıların da bulunduğu toplantı tebliğleri, internet vasıtası ile bütün dünyaya duyurulmuştur. Bkz., www.Hellenicholocaust.com/pontus/

Doç. Dr. İbrahim TELLİOĞLU

Her hakkı saklıdır. Bu çalışma Serander.Net'te yazarının izni ile yayınlanmaktadır. İzinsiz alıntı yapılamaz, kullanılamaz. Bilgi için: Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır

Bu yazıya ilk yorumu yazın