Trabzon’un Çarşıbaşı ilçesindeki evlerden yılda 4 trilyonluk ciro çıktı. Evlerinde oturarak, elbiseden, gömleğe, çoraptan pareoya yüzlerce çeşit ürün dokuyan Karadeniz kadını, hem bölgesine para kazandırıyor, hem de bir geleneğin aslına uygun devam etmesini sağlıyor.

Keşan’dan Çarşıbaşı’na 4 trilyon

Ve sonunda Karadeniz insanı, alternatif gelir getirici projelerden para kazanmayı, istihdam sağlamayı akletti. Çay ve fındık dışında üçüncü bir alternatif üretemeyen, turizm bölgesi olmasına rağmen yeterince turisti bölgeye çekemeyen, uçsuz bucaksız denizine sadece bakakalan, fabrikasız, sanayisiz Karadeniz şehirleri, kendi kaderlerini kendileri belirliyor. Kimisi çay fidanlarını söküp, kivi, ligapa gibi alternatif tarıma yöneliyor, kimisi de, el sanatlarından hasıla elde etmeye çalışıyor. Tüm bu çabaların bir anlamı var: Eldeki ürünün istihdama dönük üretimini gerçekleştirmek, o ürünü pazarlamak ve sonunda da katma değer yaratmak…

Bölgeye sözü ettiğimiz, katma değer yatırımı, turizmden, deniz ürünlerinden ya da spordan gelmedi; el sanatlarından geldi. Keşan’dan… Kent merkezlerinden değil de, daha çok yukarı köylerde kadınların örtünmek için yanlarına aldıkları kırmızı ve tonlarında renginyle yöresel giysi olan keşan, şimdilerde geçim kapısına döndü… Örtünme amaçlı geleneksel Karadeniz giysisi Trabzon’un Çarşıbaşı ilçesinin kaderini şimdilik değiştirmişe benziyor… Çarşıbaşı’nda keşandan marka çıkabileceğini ve bunun istihdama dönük bir proje olabileceğini bir mali müşavir Abdullah Kul tespit etti. Daha önce dedelerinde kalma tezgahların yanına yeni tezgahlar katarak bu işe soyunan Kul, eldivenden, atkıya, çoraptan pareoya kadar yüzlerce keşan dokuma ürününü Türkiye’ye ve yurt dışına pazarlıyor:

“Keşan üretimi bize dedelerimizden kalan bir meslek... Çarşıbaşı'ndaki mazisi 250 yıl. Görele ile Hopa arasında yaşayan Karadeniz köylüsü genelde bu örtüyü kullanırdı. Bu hatta renk değişimi olmakla birlikte kullanılış amacı aynıydı; örtünmek… 90’lı yılların başında Karadeniz kadının örtüsünün bir takım kişiler tarafından yozlaştırıldığını fark ettik ve eski üreticiler olarak olaya el attık. Kooperatif kurduk ve ilçeye yeni tezgahlar kazandırdık. 1997'de 12 olan tezgah sayısı şimdilerde 300… Tezgahlar, evlerde… Kadınlar evlerinde otururken, verilen modellerin üretimini gerçekleştiriyor. Evlerinden ayrılmadan 600 YTL de ellerine geçiyor… Her bir tezgah ortalama, 12 bin YTL ciro yapıyor. Toplamda 3 milyon 600 bin YTL ciro yapar… 15 bin nüfuslu bir ilçenin sadece keşandan elde ettiği hasıla bu… Ayrıca keşan ve keşandan yapılan dokumalar için Trabzon’a ve ilçeye gelen yerli-yabancı turistler de var. Onlar da para bırakıp gidiyorlar. Toplamda 4 trilyona yakın bir para sadece keşandan bölgeye kalıyor. Bunun yanında bir gelenek aslına sadık kalınarak yaşatılıyor.”

Çarşıbaşı’nda keşandan çeşitli giysiler üretiliyor. Elbiseden, gömleğe, çorapa, terliğe kadar yüzlerce ürün… Bunun yanında, fular, pareo gibi özel üretimler de gerçekleşiyor:

“Çarşıbaşı’na gelen bazı yerli ve yabancı turistler bize ürün önerisi getiriyor. Birisi pareo dedi… Pareo, özel bir giyim ama bize ilginç geldi ve modellemesini yaptıktan sonra ürettik. Çok da ilginç bulundu ve talep gördü. Pazarlama sıkıntımız yok. Ürettiğimizi satıyoruz, elimizde kalmıyor. ”

Çarşıbaşı ve keşan buluşmasının en eskisinde Hafız hocanın etkisi büyük. Kendisi imam olan Hafız Bayraktar, bölgede keşan dokumacılığının merkezi olması için büyük çaba göstermiş. Daha yakın zamanda ise Eski Çarşıbaşı kaymakamı Şükrü Çakır’ı unutmamak gerekiyor.

Abdullah Kul, bundan sonrası için konuşurken Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası’ndan destek beklediklerini ifade ediyor:
“Yurt dışına açılmak istiyoruz ama bize rehberlik yapacak Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası'dır. Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası bizimle ilgilenmiyor. Yurt dışında Almanya ve Japonya'da Türkiye Moda haftaları yapılıyor. Bunun yanında hazır giyim fuar haftaları da yapılıyor. TTSO, bizi oralara  götürebilir.”

Çarşıbaşı, kendi el emeğinden bir marka çıkartmanın uğraşısında bir geçiş dönemi yaşıyor. Tezgahlarda daha çok yaşlı kadınlar var ve  genç kızlar, keşan dokumacılığı yapmak istemiyor. Bölgede bazı insanların köylü giysisi diye küçümsediği keşan, öyle ya da böyle Çarşıbaşı’na, Trabzon’a yolda 4 trilyon katkı sağlıyor.

Yazı ve Fotoğraflar: Aydın GELLECİ

Her hakkı saklıdır. Bu yazı daha önce Trabzon Kültür, Sanat ve Yaşam Dergisi’nin 1. sayısında yer almıştır. Yazarının izni olmaksızın kullanılamaz. Bilgi için: Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır

Yorumlar (1)