Türkü mü? Parça mı?

Anasayfa > Hayrettin GÜNAY > Türkü mü? Parça mı?

Türkü mü? Parça mı?

Yazar Hayrettin GÜNAY

Salı, 06 Nisan 2010 19:14

Farsça parça sözcüğünün ondan çok anlamı var. Bunlardan biri de. "bir yazın ya da müzik yapıtının bölümlerinden biri." Sözcüğün temel anlamına uygun;Bütünün parçası...

Sizi bilmem ama son yıllarda sunucuların her ağzını açışında yerli yersiz kullandığı "parça" sinirlendirmeye başladı beni...Şarkı, türkü, ezgi, uzun hava, oyun havası, bozlak, kerem, zeybek, koşma, barak, hoyrat, deyiş... usullü, usulsüz, kırık, gazel... gitti gidiyor varsa yoksa parça...Dil alışkanlığı mı, bilgisizlik mi, densizlik mi, arsızlık mı, utanmazlık mı? Yoksa bunlar parça dışında bir şey bilmiyorlar mı...Bütünün ayrımında değiller mi...
Geçenlerde şu parçayı ben de öğreneyim dedim. Kimi yapıtlara bir göz attım yeniden. Cumhuriyetin ilk yıllarından beri parçayla ilgili bir gezinti yaptım konunun içindeki yapıtlarda.
Reşat Nuri'nin 1923'te yayımlanan romanı Dudaktan Kalbe'de bir iki yerde geçiyor "parça". Lamia'ya onca acı yaşatan besteci Kenan'ı anlatırken..."Bir parça çalacağı zaman...sh.27",.»
Ahmet Say'ın Müziğimizi tüm boyutlarıyla incelediği Türkiye'nin Müzik Atlası'nda "Konçertant parçalar" biçiminde bir yerde kullanmış sözcüğü.
Üner Birkanbizde, Batıda klasik müziği incelediği, bu türün bestelerini yorumladığı, açıkladığı yapıtında, Dinleyicinin Kitabı'nda türün terimlerini kullanmış. Bütünü yeğlemiş, parçayı değil.
Cumhuriyet'in Sesleri'nde de türlerin terimleri kullanılmış.
Mahmut Ragıp Gazimihal'in 1961'de yayımlanan Musiki Sözlüğü'nde: "Parça:Morceau:Ses ve saz musikisinden kısa veya uzunca yazılan genel ad olarak musiki parçası veya sadece parça denilir. Bu anlamda bizde piyes tabiri kullanılmak adet olmamıştır. Fakat garp dillerinde vardır..." açıklaması yer alıyor.
Cahit Üztelli'nin oylumlu yapıtı Evlerinin Önü(türkülerimiz)nde türküyle ilgili terimler var. Parça yok.
Onur Akdoğu'nun Kutsal Hazinemiz Türk Halk Müziği'nde halk müziği terimleriyle sunuluyor konu. Parçaya yer yok.
Pertev Naili Boratav'ın Türk Halk Edebiyatı'nda da parça yok. Şükrü Elçin'in Halk Edebiyatına Giriş'inde de parça yer bulamamaş kendine. Süleyman Şenel'in önemli bir yapıtı var: Trabzon Bölgesi Halk Mûsikisine Giriş. Yazar bu yapıtta bir iki kez kullanmış "parça"yı. "1937 Saha Araştırmasından Derlenen Parçalar, Vokal ve Vokal-Enstrümantal Parçalar, 1943 Saha Araştırmalarından Derlenen Parçalar Vokal ve Vokal-Enstrümantal Parçalar" biçiminde.
Mustafa Nihat Ozon Edebiyat ve Tenkid Sözlüğü'nde, L.Sami Akalın Edebiyat Terimler Sözlüğü'nde yer vermemiş parçaya.
Seyit Kemal Karaalioğlu Edebiyat Terimleri Kılavuzu'nda parçaya değil "Parçacılık"a yer vermiş, İtalyan edebiyatında 2O. yüzyıl başlarında bir akım olarak...
Kültür Bakanlığı yayını Türk Halk Ezgileri'nde parça yok, türkü, türkü çeşitleri var.
Ernest Hemingvay'ın yapıtlarını yeniden okuyorum. Varlık'ta 1964'te Filiz Karabey çevirisi olarak çıkan Güneş de Doğar,1955'te Çağlayan Yayınevi'nce İspanya Geceleri olarak yayımlanmış.İlk çeviriyi Nil Serdar yapmış. Filiz Karabey çevirisine göre daha kısa bir çeviri. Nil Serdar bir yerde, "Yeni bir parça başlamıştı." biçiminde kullanmış parçayı. Filiz Karabey aynı tümceyi dansın adını yazarak vermiş, parçayı kullanmamış.
Erol Özaydın'm Azeri Türküleri'nde de parça yok bütün var, türkü var...
Salih Turhan'la Erdoğan Altınkaynak'ın Giresun Türküleri ve Oyun Havaları'da türün terimleriyle oluşturulmuş.
Türle ilgili böyle bir yolculuk özellikle halk müziğinde "parça" sözcüğünün terim olarak yer almadığını gösteriyor.
Parçanın müzikte yaygın olarak kullanılmasında 1960 sonrasının radyo sunucularının da "günahı" var. O yıllarda "Pop", "Batı müziği", "klasik müzik" sunucuları sürekli kullanırlardı bu sözcüğü. Giderek yaygınlaştı bu.
Halk müziğimizle ilgili, türkülerimizle ilgili neredeyse hiç bilgisi olmayan sunucuların, türkücülerin, şarkıcıların dilinden düşmez oldu "parça"...
Adam ne söylediğini bilmiyor, söylediğine parça diyor...Biz de onu alkışlıyoruz...
Türkü, şarkı, beste... bütündür. Parça değildir.
Densiz birilerinin kullandığı parça kaç terimi yok ediyor...türkü, şarkı, beste, ezgi/ uzun hava, oyun havası, ağıt, ninni, bozlak, koşma, deyiş, deme, gazel, kerem, barak, zeybek, o tu rak, kına,gelin ağlatma, karşılama, Cezayir, Tuzcuoğlu, kolbastı, kırık, müstezat, maya, gurbet divan, nefes, semah, konçerto, oda ,marş...
Yazık değil mi...