Halk Kültürü araştırmacılarımızdan yazar Sn. Ülkü ÖNAL tarafından derlenmiş olan ve Artvin- Ardanuç yöresi ve çevresinde kullanılmakta olan deyimlerin yer aldığı çalışmayı paylaşıyoruz...

ARTVİN'İN ARDANUÇ YÖRESİNDE KULLANILAN DEYİMLER

(A)

ABAT ETMEK: Yapılan işi beğenmemek.
ACIN KABADAYISI: Fakir olduğu halde zengin gibi yaşamaya çalışan kimse.
AĞZINA CADİ: Hayret etmek.
AĞZINA ŞEKER: Hayret etmek.
AĞ PİS KARA PİS OLMAK: Moralinin bozulmasının yüz mimiklerine yansıması.
AĞTAR GÜDAR ETMEK: Bir şeyi bulmak için arayıp ortalığı karıştırmak.
AĞIR OTURUP BATMAN GELMEK: Davranışlarında ölçülü olan kimsenin değerli olması.
AĞZINA ÇADİ: Hayret etmek.
AĞZINA ŞEKER: Hayret belirtisi.
AKOSA GELMEK: Yolla gelmek.
ALAZLAMAK: Azarlamak.
ALIŞIK GÖTE TÖVBE OLAZ: Yapmayacağım dediği işi elinde olmadan yapmak.
ANUR ETMEK: Gurur etmek.
ANDER KALMAK: Beddua etmek.
APARMAK: Çalmak.
AYAK KIRMAK: Yavaşlamak.
AYAĞINA HARAM KATMAMAK: Çabuk hareket etmemek.

(B)

BAŞINI BAĞLAMAK: Evlendirmek.
BALTAYI TAŞA VURMAK: Pot kırmak. Çam devirmek.
BANK DÜŞMEK: Yorulup yatmak.
BEŞ BEŞ OLAK: Sevinmek,mutlu olmak.
BERHAVİLENMEK: Kendi başına, dengesiz hareket etmek.
BEYHUTLAMAK: Enerji sarf ettikten sonra halsiz düşmek.
BİR YAŞIMADAHA GİRDİM: Hiç duymadığı bir şeyi duymak.
BOJĞELLENMEK: Karma karışık olmak.
BOKELLENMEK: Karıncanın ve solucanın kıvrım kıvrım hareket etmesi.
BOŞ DEĞİRMEN: Yavaş hareket edip elinden iş çıkmayan kadın.
BUDUMLU: Üstü başı düzgün olmayan.

(C)

CADİ: Mısır unu.
CAMUŞ DAMARLI: İnat kişi.
CAVRAMAK: Bir konu üzerinde ısrar etmek.
CORTMAMAK: Sözü geçmemek.

(Ç)

ÇAÇANLANMAK: Yavaş hareket etmek. Banyoda arkasının liflenmesi.
ÇALIYA DÖNMEK: Zayıflamak, incelmek.
ÇAM YARMASI: İri yarı.
ÇAMDAN KAVAKTAN ATMAK: Saçma sapan konuşmak.
ÇİNÇAVATLIK ETMEK: Cimrileşmek.
ÇARPANA ÇALMAK: Aşırı enerji sarf ederek iş yapmak.
ÇENKÜRMEK: Havlamak.
ÇIRBAĞA: Küçük,haşarı çocuk.
ÇIRILMAK: Avazı çıktığı kadar bağırmak.
ÇIRMIKLAMAK: Elle çizip yara etmek.
ÇIRIPIN KOPARMAK: Avazı çıktığı kadar ağlamak.
ÇIRAK ETMEK: Yapılan işten hoşnut olmamak.
ÇIRPIZLAŞMAK: Eli ayağı durmamak.
ÇURUZLAMAK: Zayıflanmak, ufaklaşmak.
 
(D)

DANK DANK ETMEK: Korkudan kalbin hızlı hızlı atması.
DARTMAK: Otururken uyuklamak.
DALAFESA KALMAK: Telaşlanmak.
DABEŞLENMEK: Ayaklarını dolaşık atmak.
DARAMAK: Karınca,tavuk biti,kurt gibi küçük böceklerin bir şeyin üzerine üşüşmesi.
DAY DURMAK: Yeni yürüyen çocuğun iki ayak üzerinde durması.
DEH DÜŞMEK: Dikkat etmek.
DEBELLENMEK: Sinirli bir şekilde vücudu hareket ettirmek.
DİBİNE DARI EKMEK: Bir meseleyi sonuna kadar araştırmak.
DİBİNE SIR ERMEMEK: Yaptığı işi kestirememek.
DİDİKLEMEK: Tırmıklayarak karıştırmak.
DİL KIRMAK: Yöre ağzıyla değil de, İstanbul Türkçe siyle konuşmak.
DİNCALMAK: Dinlenmek.
DINDIKLAMAK: Yemekleri bitirmeden yarı bırakmak.
DIRDIVIK: Laubâli.
DÖŞÜRMEK: Toplamak.
DİŞLİ OLMAK: Sözünü geçirmek.
DÜMSÜKLEMEK: Eliyle itip kakmak.
DUVARA ÇÖP SAÇMAK: Hayli zamandır gidilmeyen bir yere gitmek.
DÜRTÜNMEK: Zoraki yürümek veya iş yapmak.
DIĞDIĞAYA DÜŞMEK: Dedikoduya düşmek.

(E)

EDİNMEK: Öfkeli bir şekilde kendi kendine konuşmak.
EKMEKÇİ KADIN: Herkese yardım etmekten ve yemek yedirmekten hoşlanan kadın.
EKMEK GÖZÜMÜ ÇARPSIN: Yemin etmek.
ERENFEREN OLMAK: Darmadağınık olmak.
ELLER ANASI: İnsanlara yardım eden kadın.
ENDEZE ETMEK: Huzursuz etmek,oyalamak.
EV YIKMAK: Fitnelik ederek karı kocanın arasını açmak.
 
(F)

FELLENMEK: Bilmişlik taslamak.
FURUHTUN OLAK: Talan etmek.

(G)

GÖRCAŞMAK: Karışmak,birbirine girmek.
GEYURMAK: Vurmak.
GİZLAN KUKU: Saklambaç.
GÖTÜYLE KUMAĞA DÜŞMEK: Dört ayak üstüne düşmek.
GÖTÜNDEN DEYİRMEN TAŞLARI ASILMAK: Tembellik etmek. Yavaş hareket etmek.
GÖZÜ TUTMAK: Beğenmek.

(Ğ)

ĞIÇİ KALMAK: Ukde olmak.
ĞIMIŞLANMAK: Bir birine geçmek.
ĞECİLLLENMEK: Alınmak.

(H)

HANGİ DAĞDA KURT ÖLDÜ: Hiç yapmadığı işi yapmak.
HARMUTLAMAK: Suyu ılıtmak.
HELEK OLMAK: Yorulmak.
HERSİ ÇIKMAK: Sinirlenmek.
HOVU İNMEK: Sinirinin yatışması.
HURİŞAN OLMAK: Aydınlık olmak.

(İ)

İDMİN ETMEK: Yaptığı işi ve sözü tekrar etmek.
İPİNİ KIRMAK: Başı boş dolaşmak.
İPLEMEMEK: Sözünü dinlememek.
İŞKİLLENMEK: Şüphelenmek,kuşkulanmak.
İTİN AĞZINDAN ÇIKMAK: Kumaşların kırışık kırışık hale gelmesi.
İTİN AYAĞINI TAŞTAN ESİRGEMEK: Bir iş yaparken karşıdakini düşünmek.
İTİ ANARSIN KULAKLARI GÖRÜNMEK: Bir kişiyi bahsederken gelmesi.
İTLE HARALA GİRMEMEK: Karşısında ki kişiyi muhatap almamak.

(K)

KAKANLAMAK: Yumurta koyan tavukların çıkardığı ses.
KAM KAM ETMEK: Bakımlı ve parlak olmak.
KARGA KAŞAVİSİ: Fitne fesat.
KARAĞTİN OLMAK: İsli ve tozlu olmak.
KARA YOLA GİTMEK: Gelmez yola git demek.
KAVLAŞMAK: Kabadayılaşmak.
KEÇEŞLENMEK: Uyuşmak.
KESMEK: Birisi hakkında dedikodu yapmak.
KILAF OLAMK: Söylediği sözden emin olmaması.
KILINMAK: Kavgaya başlamak için hazırlanmak.
KINASLAMAK: Tüyü yolunmuş tavuğun kalan tüylerinin ateşle temizlenmesi.
KIYIŞMAK. Cesaretli olmak,istediği şeyi rahat söylemek.
KONBA DÖNMEK: Takla atmak.
KÖRUHTURMAK: Cesaretini kırmak.
KÖLE ÇEHRE: Güzel olmayan.
KUBATILAŞMAK: Kilo alıp şeklin bozulması.  
KUNTLAMAK: Hayvanların ani hareketle koşmaları.
KURUNMAK: Övünmek.
KUYRUK DİKMEK: Kızıp bulunduğu yeri terk etmek.
KUYRUĞU TAVA SAPINA DÖNMEK: Sevinmek.
KÜDLENMEK: Yürüyememek.

(L)

LAKONUN ÇANAĞI: Aynı yemeğin sofraya birkaç kez gelip gitmesi.
LALAĞLAMAK: Yiyecekleri öteye beriye bulaştırmak.
LALUKLANMAK: Lafı ağzında gevelemek.
LAPLAŞMAK: Konuştuğunun anlaşılmaması.
LEHLEMEK: Yorulup bitkin düşmek.
LIĞLAMAK: Hamur ve benzeri şeylerin özelliğini kayıp etmesi cıvıklaşması.
LİLİPAR: Rol yaparak konuşan kişi.
LOKLAMAK: Normalden fazla sürmek.( Ekmeğin üzerine reçeli loklamış)
LOLİKLAMAK: Rulo yapmak.

(M)

MANKİYAN: Zor beğenen,mızmız.
MAÇ ETMEK: İneği sağarken danayı ineğin altına verip geri almak.
MAYINLAMAK: Ağrının geçici olarak durması.
MAYIŞMAK: Mahmurlaşmak.
MAYTAP ETMEK: Alay etmek.
MELEMEZ: Yaptığı işten hayır gelmeyen kişi.
MEZAHLİ: Güzel, esprili söz anlatan kişi.
MİNAREYE KILIF ARAMAK: Yaptığı hatayı kabul ettirmek için uğraşmak.
MİNKİNİ OLMAMAK: Asla kabul etmemek.
MOCMEDİL ETMEK: Şekilsiz hale getirmek.
MOMUŞLAMAK: Eliyle eşyaların şeklini bozmak.
MOSTOROLU: Süslü ve havalı kişi.
MUKUZUH OLMAK: Büzülüp kalmak. Şekilsiz oturmak.
MUNKERİZ OLMAK: Yok ol anlamında beddua.
MURD GİTMEK: Hayvanların bıçaksız ölmesi.
MURUZLARINI DÖKMEK: Suratını asmak.
MUM OLMAK: Önce beğenmeyip,sonra muhtaç olmak.
MURLAMAK: Ayının çıkardığı ses.
MUŞLAMAK: Derin derin nefes almak.
MÜNKÜRLENMEK: Yapılan işten hoşnut olmamak.

(N)

NAĞIÇO: Eritilmiş kuyruk yağının posası.
NALEVİ OLMAK: İnce narin yapılı olmak.
NAŞAL ETMEK: Ezmek,berbat etmek.
NIĞRINA İNDİRMEK: En son safhaya getirmek.

(Ö)

ÖGÜVDA ÇÜRİYEM: Kurban olurum anlamında dua.  
ÖGÜVDA ÖLEM: Dua.
ÖKÜZÜN ALTINDA DANA ARAMAK: Hiç olmayacak dedikodular yapmak.
ÖLÜYÜ GÜLDÜRMEK: Esperilerinin çok etkileyici olması.

(P)

PAK PİRİNCİNİ ALMAK: Hak ettiği cevabın sert bir şekilde verilmesi.
PANÇUÇLANMAK: Beceriksizce iş yapmak.
PANÇULLAMAK: Zor taşınan eşyaların sarkması.
PARPULLAMAK: Azarlamak.
PATARA BACAK: Ufak çocuk.
PATİ: Çocuk dilinde bebek.
PISKIRMAK: Hapşırmak.
POPO: Çocuk dilinde yara.
POŞA DEĞENEĞİ: Gezmeyi çok seven,kapı kapı gezen kişi.
PUNDUNA GETİRMEK: Zaman ayarlamasını iyi yapmak.
PUPUN ATMAK: Kalabalık olmak.
PURNEŞLENMEK: Ne yapacağını bilmeden avare dolaşmak.

(R)

REVUŞLENMEK: Yapmacık hareket etmek.

(S)

SALHMAK: Kavga çıkarmak için bahane aramak.
SARAFLAMAK: Evlenecek kızı incelemek.
SEGİRTMEK: Koşmak.
SEYİP OLMAK: Son güzün çeperleri kaldırıp hayvanları otlamaları için serbest bırakmak.
SOĞULMAK: Kumarda kayıp etme. İneklerin sütünün kesilmesi.
SOLMAK: Yorulmak.
SUVAŞMAK: Sataşmak.
SÜRÜNTÜ: Çok gezen kişi. 

(Ş)

ŞAFAKLAMAK: Şaşırmak.
ŞAL: Yünün eğrildikten sonra tezgahta dokunup, kumaş haline gelmiş şekli.
ŞATAFLAMAK: Kandırmak için dil dökmek.
ŞİLTANDIRMAK: Şüphelendirmek,ayartmak.
ŞİMORLANMA: Islak bırakılan kumaşlardan çıkan ağır koku.
ŞİŞĞATMAK: Sesin yankılar meydana getirmesi.
ŞÖLVE VURMAK: Güzelliğinin pırıltısının yansıması.
ŞULALLLAMAK: Baştan savma iş yapmak.
ŞUŞLANMAK: Rahat etmek. Bazı yiyecek mamullerini dinlenmeye bırakmak.

(T)

TAFRALANMAK: Öfkelenmek.
TAPŞURMAK: Lafı benzetmek.
TAŞ ATMAK: Sözle sataşmak.
TAŞ DOLU YAĞMAK: İstemediği bir şeyi yapmaya zorlanmak.
TAŞ DİŞLEMEK: Dediğinden dönmemek.
TAŞ PATLAMAK: Bir şeyin son haddi.
TAVATUR OLMAK: Beğenmek hoşuna gitmek. Güzel olmak.
TEBELLEŞ OLMAK: Başına bela olmak.
TEKNE KAZINTISI: En son çocuk.
TELESMEK: Acıkmak.
TEŞENÜŞ OLMAK: Ne yapacağını bilmemek. Yerini değişmek.
TEYİN: Sincap.
TIĞNEFES OLMAK: Nefes,nefese kalmak.
TIRIKLAMAK: İshal olmak.
TIRAŞINI TOPUĞA İNDİRMEK: Bıktırmak.
TIZIKMAK: Hayvanların aniden koşmaları.
TULAZLAMAK: Hızlı hızlı koşmak.

(U)

UNDİLLENMEK: Bazı patateslerin piştiğinde un gibi dağılması.
UN UÇUP KEPEK KAÇMASI: Hiçbir şeyin olmaması,fakirlik.
URVA OLMAMAK: Yetersiz gelmek,yetmemek.
UNUNU ELEYİP ELEĞİNİ ASMAK: İşini bitirmek.

(Ü)

ÜÇ GÜNE BİR TAPANLI TARLAYI AŞAMAMAK: Tembel,yavaş hareket etmek.
ÜNNÜK TÜNNÜK OLMAK: Parça parça olup dağılmak.
  
(Z)

ZAĞARMAK: Sert bir şekilde sözle sataşmak.
ZIBARMAK: Sevilmeyen kişilere ,yat uyu anlamında kullanılır.
ZINGILDAMAK: Üşümek titremek,yorularak bir yere varmak.
ZİFLENMEK: Zıkkımlanmak.
ZOĞUNA ÇEKMEK: Sırtına vurmak.

Ülkü ÖNAL

Her hakkı saklıdır. Yazarının ve Serander.Net’in izni olmaksızın alıntı yapılamaz, kullanılamaz. Bilgi için: Bu e-posta adresini spambotlara karşı korumak için JavaScript desteğini açmalısınız

Bu yazı için geridönüş linki

Yorum (0)

Bu yorumun beslemesine abone olun

Yorumları göster/gizle

Yorum formunu göster/gizle