Serander.Net | Karadeniz Kültürü... Karadeniz tarihi, kültürü ve folkloru!

Sal09162014

Son GüncellemePaz, 24 Ağu 2014 1pm

Back Buradasınız: Ana Sayfa Karadeniz Kültürü Karadeniz Tarihi Giresun, Tirebolu ve Şebinkarahisar'da Telgrafhane Açılışı

Giresun, Tirebolu ve Şebinkarahisar'da Telgrafhane Açılışı

Giresun...

Osmanlı Devleti’ nde telgraf tesislerinin kuruluş çalışmalarına genel olarak bakıldığında Osmanlı İmparatorluğu’ nda telgraf şebekesi kurma çalışmaları Kırım savaşı sırasında başlamıştır...

Osmanlıda telgraf hatları Batılı mühendisler tarafından kurulmuş, hatların yapılmasında Türk emeği ve sermayesi kullanılmıştır. İngilizler öncelikle İstanbul-Varna, sonra Varna-Kırım sahilleri arasında kablo döşemişlerdir. Fransızlar da Varna-Şumnu-Rusçuk ve Bükreş üzerinden Avusturya sınırına kadar bir hat uzatmayı başarmışlar, böylece İstanbul’dan, Varna yoluyla hem Kırım ve hem de Avrupa’yla telgraf aracılığıyla haberleşme imkânına kavuşulmuştu. 13 Ağustos 1855’de Edirne-İstanbul ve Edirne-Şumnu ordu merkezi arasında da telgraf hattı döşenmişti. İlk telgraf muhabereleri Fransızca olarak Latin harfleriyle yapılıyordu. 1861’den sonra Türkçe yapılmaya başlanıldı. 1868 yılında imparatorluğun belli başlı büyük kentleriyle İstanbul arasında telgrafla haberleşme yapılır hale gelmişti. Bu yıllarda vilayet içindeki büyük yerleşim merkezlerinde telgrafhaneler bulunmakta idi .

Giresun, Tirebolu ve Şebinkarahisar’da da şebeke tesisi ve telgrafhaneler inşası için diğer vilayet ve kazalarda olduğu gibi çalışmalara 1868 yılında başlanılmıştır. Giresun ile Şebinkarahisar arasındaki telgraf hattı ve telgrafhane inşası için Şebinkarahisar tarafındaki kısımda kullanılacak direk ve telgrafhane masrafı halk ve tüccarlar tarafından karşılanacak, Avrupa’dan getirilecek malzemenin tutarı olan 12.615 frankla, memura verilecek 3.539 kuruş maaş hazine tarafından, bazı küçük masraflar ise Şebinkarahisar Mal Sandığı tarafından ödenecekti. Giresun kazasından Trabzon vilayetine ilk telgraf hattı 1869 yılında çekilmiştir .

Trabzon vilayetine bağlı olan Tirebolu, Giresun, Bucak (Ordu), Ünye ve Çarşamba kazalarında birer telgrafhane inşasına dair Şûrâ-yi Devlet’ten bir karar çıkmıştı. Bu karar sebebiyle Şûrâ-yi Devlet’e Trabzon Valisi Esad Muhlis Paşa tarafından verilen cevabî yazıda belirtildiğine göre, telgraf direklerinin ücretsiz olarak nakledilmesi ve dikilmesi için halka herhangi bir yükümlülük üstlendirilmeyecek, telgrafhanelerin açılması için yapılacak masrafların zenginler ve tüccarlar tarafından karşılanacağı taahhüt olunur ise telgrafhaneler inşa edilecekti. Ayrıca, telgrafhaneler kış gelmeksizin inşa edilmeliydi ve direkler dikilecek yerlerine taşınmalı, teller de çekilmeliydi. Bu konuda Trabzon Valisi Esad Muhlis Paşa tarafından Şûrâ-yi Devlet Nâfıa Dairesi’ne yazılan 4 Eylül 1284 (17 Eylül 1868) tarihli arzda şöyle denilmekteydi:

“Trabzon vilâyeti dâhilînde kâin Tirebolu ve Giresun ve Bucak ve Ünye ve Çehârşenbih [Çarşamba] kazâları kaim-makamlıklarının merkezlerinde birer telgrafhâne inşâsı hakkında takdîm kılınan fî selhî Rebîülevvel [12]85 [20 Temmuz 1868] tarihli ve yüz üç numaralı arîza-yi âcizeye cevâben Şûra-yı Devlet Nâfıa Dairesi’nden tastîr ve tesyîr buyrulan 3 Temmuz [12]84 [15 Temmuz 1868] tarihli bir kıt‘a telgrafnâme-i sâmîlerinde telgraf direklerinin ahâliye bi’t-tevzî‘ meccânen nakl ve rekz edilmesi câiz olmayacağından ücret-i nakliye ve rekziyenin ve telgrafhâneler masârıfının ağniyâ ve tüccâr cânibinden i‘tâsı mahallerince ta‘ahhüd olunur ise iktizâsına bakılması lâzım geleceği beyân-ı âlîsiyle îcâbının icrâ ve iş‘ârı irâde ve izbâr buyrulmuş ve işbu beş aded telgrafhânelerin ağniyâ ve tüccâr tarafından ma‘a’r-rızâ ve’l-memnûniyye inşa kılınacağı bâ-mazâbıtı mahalliye ta‘ahhüd olunmuş olduğundan mezkûr telgrafhânelerin ol-vechile inşâ olunacağı misüllü direklerin dahi ücret-i nakliye ve rekziyesi ağniyâ ve tüccâr cânibinden mahallerince ta‘ahhüd olunur ise îcâbının icrâ ve olunmadığı halde cânib-i mîrîden tesviye ve inşâ kılınacağı mahallerine i‘lân ve iş‘âr kılınmış olduğundan ve telgrafhânelerin kış basmaksızın şu bir iki ay zarfında inşâsı ve direklerin nakl ve rekziyle tellerinin temdîdi telgraf müdîrlerinin ve edevâtının sür‘ât-ı irsâline mütevakkıf bulunduğundan lütfen sür’ât-ı icrâ-yı iktizâsıyla keyfiyetin sûy-i kemteriye emr ü iş‘ârına ve me’mûrlarıyla edevâtının bir kadem akdem tisyârına müsâ‘ade-i aliyye-i cenâb-ı vekâlet-penâhîleri bî-dirîğ ve erzân buyrulmak bâbında ve herhalde emr ü fermân hazret-i veliyyül-emrindir ”.

Giresun, Tirebolu ile Şebinkarahisar gibi belli başlı kaza ve sancak merkezlerinde posta teşkilatının kurulmasından ve telgrafhanelerin inşasından yaklaşık 40 yılı aşkın bir sürenin geçmesinden sonra Giresun’un nahiyeleri olan Bulancak ve Piraziz’de de birer telgrafhane açılması gündeme geldi. Trabzon valisi Bekir Sami Bey’in Dahiliye Nezaretine gönderdiği 12 Şubat 1326 (16 Şubat 1911) tarihli arzına göre birer nahiye merkezi olan Bulancak ve Piraziz en kısa bir zamanda gelişecek, dolayısıyla ticareti de o nispetle artacaktır. Bu da muhaberatı önemli bir hale getirecek, telgrafhanelere ihtiyaç duyulacaktır. Kaldı ki, nahiye ileri gelenleri ve tüccarları telgrafhânenin arsasını alacaklar ve telgrafhane binasının inşa masrafını karşılayacaklardı .

Konuyla ilgili olarak Dahiliye Nezareti’nden Maliye Nezareti’ne 22 Şubat 1326 (7 Mart 1911) tarihli yazı müsveddesinde “Trabzon vilâyetince telgraf merkezi küşâdı taleb olunan mahallerden Vakf-ı kebîr mevki‘inde sene-yi hâliye bütçesinin tasdîke iktirânında merkez küşâd edileceği ve fakat Maçka ve Mapavri [Çayeli] ve Yomra nahiyelerinde bir merkez tesisi içün masârif-ı te’sîsiyye ve dâ’imesine şimdilik büdçede karşuluk tedâriki gayr-i mümkün olmağla üç yüz yirmi yedi senesi [1912] bütçesinde teklîf edilmek üzre defter-i mahsûsuna kayd olunduğu gibi diğer on sekiz mahall ile Çukurköy ve Kamurdan ve Orta mevki‘leri hakkındaki tedkıkat netîcesine göre de îcâbına âtiyen tevessül olunması zarûrî bulunmuş olduğu Posta ve Telgraf ve Telefon Müdîriyet-i Umûmiyesi’nin iş‘ârına atfen evvelce Nezâret-i Celîleleri’nden izbâr buyrulması üzerine keyfiyet vilâyet-i müşarün-ileyhâya yazılarak cevâben alınan tahrîratda Vakf-ı kebîr ve Maçka kazâlarında telgraf merkezi küşâd olarak muhâberâta devam edilmekte olup ancak sâlifü’z-zikr diğer mahallerde de telgraf merkezi küşâdı elzem olduğu gibi Akköy nahiyesi merkezi olan Bulancak ve Pîrazîz nahiyesi merkezi olan Abdal kasabalarının yakın zamanda fevka’l-âde terakkî ederek ve muâmelât-ı ticâriyyeleri de o nisbetde tevessü‘ etmiş olmasına mebnî mezkûr nevâhî merkezlerinde dahi bir telgrafhânenin küşâdı derece-i vucûbda bulunduğu ve Akköy tüccar ve müteneffizânı tarafından evvelce ta‘ahhüd olunan telgrafhânenin ebniye arsasıyla masârıf-ı inşâiyesi ihzâr edildiği cihetle Akköy ve Pîrazîz nahiyeleri merkezlerinde telgrafhâne te’sîs ve küşâdı lüzûmu der-miyân kılınmasına nazaran îfâ-yi muktezâsı menût-ı himem-i aliyye-i nezâret-penâhileridir” denilmekteydi . Belgeden Bulancak ve Piraziz’de telgrafhane arsasının ve inşa masraflarının hazır olduğu, gereğinin yapılmasının Maliye Nezareti’nin görüşüne sunulduğu anlaşılıyor.

Haberleşme alanında bu yıllardaki en büyük gelişme telgrafın Osmanlı ülkesinde de haberleşme aracı olarak kullanılmasıdır. Hükümet telgraf sayesinde vilayetlerde olup bitenleri hemen öğrenme ve gerekli talimatları verme imkanına kavuşmuştur. Osmanlı bu yeni buluşu heyecanla karşılamış, telgraf tesisinde gerekli yardımı gönüllü olarak yapmaktan kaçınmamışlardır.

Kaynaklar:

1 Mübahat Kütükoğlu, “Telgraf Şebekesi”, Osmanlı Devleti Tarihi (ed. Ekmeleddin İhsanoğlu), I, İstanbul 1994, s. 605-606; Musa Çadırcı, Tanzimat Döneminde Anadolu Kentleri’nin Sosyal ve Ekonomik Yapıları, Ankara 1991, s. 297-298.
2 Oktay Karaman, Giresun Kazası, 1850-1900, (Basılmamış Doktora Tezi), Erzurum 1999, s. 50.
3 BOA, ŞD, nr. 1825/20.
4 Oktay Karaman, aynı eser, s. 51.

Ayhan YÜKSEL

Her hakkı saklıdır. Yazarının ve Serander.Net'in izni olmaksızın alıntı yapılamaz, kullanılamaz. Bilgi için: Bu e-posta adresi spam robotlarından korunuyor. Görebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir.

Karadeniz Folkloru (Halk Bilim)

Karadeniz Türküleri

Karadeniz Tarihi

Karadeniz Tarihi
Karadeniz Tarihi ile ilgili en geniş bilgiler Serander.Net'te!

Karadeniz Folkloru (Halk Bilim)

Karadeniz Folkloru (Halk Bilim)
Karadeniz Halk Kültürü ile ilgili bilmedikleriniz Serander.Net'te!

Gezi & İnceleme

Karadeniz Gezi & İnceleme
Karadeniz hakkında Gezi İnceleme yazılarıyla çok şey bulacaksınız.

Karadeniz Türküleri

Karadeniz Türküleri
Karadeniz Türküleri ile ilgili en geniş bilgiler Serander.Net'te!

Röportaj ve Söyleşiler

Röportaj & Söyleşi
Röportajlarımız ve Söyleşilerimizi keyifle okuyacaksınız...